Somberheid en depressie

Iedereen, zowel jong als ouder, voelt zich wel eens somber. Deze sombere gevoelens kunnen samengaan met lusteloosheid, weinig energie, slaapproblemen of lichamelijke pijn. Vaak is dit een reactie op ingrijpende gebeurtenissen zoals verlies van een partner, veranderingen in het sociale leven of zorgen om je gezondheid. Dit is normaal en hoeft niet problematisch te zijn.

Wanneer deze klachten langdurig en intens zijn en een grote invloed hebben op het dagelijks leven, is het belangrijk om hier extra aandacht aan te geven, aangezien dit kan wijzen op symptomen van een depressie. 1 op 20 van de 65- tot 74-jarigen rapporteert in het laatste jaar een depressie doorgemaakt te hebben. Bij de 75-plussers stijgt dit zelfs naar 1 op 10.*

Bij oudere volwassenen wordt een depressie niet altijd meteen herkend. Symptomen worden soms aan de leeftijd toegeschreven en/of kunnen verschillen van die bij jongere leeftijdsgroepen. Bovendien kunnen de symptomen worden gemaskeerd door lichamelijke klachten of uiten ze zich net in de vorm van lichamelijke klachten. Door dit alles wordt niet altijd (meteen) herkend dat het om een depressie gaat en wordt de juiste hulp pas laat of niet aangeboden.

Ook het zoeken van hulp is een drempel. 65-plussers schamen zich vaak voor hun depressieve gevoelens. Ze voelen zich zwak, denken dat het hun eigen schuld is, proberen hun sombere stemming voor de buitenwereld verborgen te houden. Hierdoor spreken ze er minder snel over.

Lees meer over taboes en stigma’s

Hoe kan je somberheid en depressie herkennen?

Somberheid en depressie kunnen zich bij oudere volwassenen  op veel manieren uiten. Zo zijn er heel wat lichamelijke signalen zoals:

• veranderingen in eetlust (meestal minder, soms meer)
• gewichtsverlies of –toename
• slaapproblemen of heel vroeg wakker worden, je voortdurend moe voelen, moeilijk uit bed komen...
• of last hebben van onverklaarbare lichamelijke klachten zoals hoofdpijn, spierpijn, maagklachten, duizeligheid, trillende handen of hartkloppingen.

Daarnaast zijn er cognitieve signalen. Zo kan het moeilijker worden om je te concentreren, besluiten te nemen of helder te denken. Je merkt misschien dat je trager beweegt of vaker dingen vergeet. Deze klachten worden vaak onterecht gezien als tekenen van dementie.

Ook op psychisch vlak zijn er enkele signalen die kunnen onthullen dat iemand zich somber voelt of depressief is:

• een gevoel van verdriet, leegte of hopeloosheid, maar ook gevoelens van prikkelbaarheid, angst of woede kunnen wijzen op somberheid en depressie.
• verlies van interesse of plezier in zaken waar men vroeger wel veel plezier uit haalde, prikkelbaarheid, angst of woede.
• Er kunnen gevoelens van schuld of waardeloosheid spelen, of gedachten aan de dood of aan zelfdoding.
• Sommigen huilen veel zonder dat het oplucht, of willen huilen maar kunnen dat niet.
• Je kunt ook motivatie verliezen, apathisch of onverschillig worden, of het gevoel hebben dat het leven geen betekenis meer heeft.

In gezelschap lijken mensen soms opgewekter, waardoor deze klachten gemakkelijk worden onderschat.

Ook veranderingen in gedrag zijn vaak een belangrijk signaal:

• minder buiten komen, zich terugtrekken
• moeite hebben met het opnemen en/of afwerken van dagelijkse taken
• verwaarlozing van persoonlijke hygiëne,
• meer middelengebruik zoals medicatie of alcohol 

Ook praten over de dood, hulp weigeren, theatraal gedrag, achterdocht of zelfs waanideeën kunnen hierbij optreden. 

Bij oudere volwassenen wordt somberheid of depressie soms verward met andere aandoeningen, zoals dementie of lichamelijke ziekten, of gezien als een normaal gevolg van ouder worden. Bovendien durven sommigen hun klachten niet uiten, uit schaamte of omdat ze denken dat het 'erbij hoort'.
 

Meer weten over depressie? 
 

* Deze cijfers verschenen in Gezondheidsenquete 2018