Psychose

Een psychose is een beleving waarbij iemand tijdelijk of langdurig het contact met de werkelijkheid verliest. Zo’n belevingen zijn voor de betrokken persoon en de omgeving vaak ingrijpend, maar wijzen niet altijd op een langdurige psychische aandoening.

Veelvoorkomende signalen van een psychose:

• Hallucinaties: hallucineren betekent dat je dingen ziet, voelt, hoort of ruikt die er niet zijn. Rouwhallucinaties kunnen eveneens voorkomen. Ongeveer 50% van mensen die hun partner verliezen ervaart hallucinaties, zoals: het gevoel dat je partner meekijkt als een soort beschermengel, het ruiken/voelen van een overleden partner… Dat kan een normaal en tijdelijk onderdeel van rouw zijn en hoeft niet meteen als ziekte te worden beschouwd.
• Wanen: wanen zijn overtuigingen die niet overeenkomen met de werkelijkheid. Zo kunnen mensen er rotsvast van overtuigd zijn dat ze achtervolgd worden, dat anderen jaloers zijn op hen of dat een (bekend) persoon volledig verliefd is op hen.
• Daarnaast komen verwarde gedachten of spraak vaak voor, waardoor het moeilijk wordt om logisch te denken of samenhangend te praten. Dat maakt het voor de omgeving soms moeilijk om mee te zijn in het denkproces.

Bij oudere volwassenen kan een psychose verschillende oorzaken hebben, zoals:

Fysieke oorzaken spelen vaak een rol. Bij dementie, vooral in de latere stadia, komen hallucinaties en wanen regelmatig voor. Ook medische aandoeningen zoals infecties, epilepsie of hersenbeschadigingen kunnen psychotische ervaringen uitlokken. Veranderingen in de hersenen door veroudering kunnen tijdelijk voor verwardheid en hallucinaties zorgen. Daarnaast kunnen bepaalde medicijnen, zoals slaap- en kalmeringsmiddelen, anticholinergica of pijnstillers, in hoge doseringen of in combinatie met andere middelen, psychotische bijwerkingen veroorzaken.

Ook psychologische factoren kunnen het risico op een psychotische ervaring vergroten: Ernstige depressies op oudere leeftijd kunnen gepaard gaan met hallucinaties of wanen. Hoge niveaus van angst of stress kunnen leiden tot een gevoel van verlies van controle, waardoor psychotische ervaringen ontstaan. Bij cognitieve achteruitgang komen gevoelens van wantrouwen of schaamte soms sterker naar boven, wat wanen kan voeden.

Ook zijn er sociale factoren die een invloed kunnen hebben. Eenzaamheid en isolement kunnen bijdragen aan psychotische ervaringen, zeker wanneer de persoon in kwestie weinig steun of gezelschap heeft. 

Omdat psychotische symptomen soms lijken op dementie of andere lichamelijke aandoeningen, is een zorgvuldige evaluatie noodzakelijk. Een juiste diagnose door een arts of psycholoog met ervaring in ouderenzorg helpt om onnodige angst te vermijden en om de juiste behandeling of begeleiding te bieden.
 

Meer weten over psychose?